خطبه‌هاى حضرت بوده است ، در زمان خود أمير المؤمنين عليه السّلام تأليف شده ، مانند كتاب « الخطب » تأليف ابو سليمان زيد جهنى كه در جنگهاى حضرت شركت داشته است . سپس از آن كتابهاى اوليه وارد كتب بعدى تا عصر سيد رضى شد كه قصد داشتند خطبه‌هاى حضرت را گرد آورند . اين اصل‌هاى معتبر و كتب مورد اعتماد در كتابخانه‌ها وزير شاپور بن اردشير و غيره در بغداد كه تحت نظارت سيد رضى بوده ، وجود داشته است ، و سيد رضى هر وقت مىخواسته از آنها استفاده مىكرده است . تا اين كه از اين راه سخنان حضرت را جمع آورى كرد و آنها را در كتابى در سه بخش قرار داد : خطبه‌ها ، نامه‌ها ، حكمت‌ها ، سپس آن را « نهج البلاغه » ناميد . آن گاه علامه تهرانى مىگويد : نظر به اين كه نهج البلاغه در عظمت و بلاغت به بالاترين درجه رسيده ، و افكار بسيارى از طبقات مردم از درك مزاياى آن عاجز بود ، لذا احتياج به توضيحات و شرح و بيان و ترجمه به ساير زبان‌ها پيدا كرد ، چه با نظم و چه با نثر ، تا نفع آن عايد نوع بشر گردد . خداوند گروهى از بزرگان مسلمين از عرب و غير عرب و سنى و شيعه و غير آنها را موفق داشت تا با همهء امكاناتى كه دارا بودند به اين امر مهم همت گمارند . بعضى از اين دانشمندان تمامى نهج البلاغه را شرح كرده‌اند ، برخى بر تمام آن حاشيه نوشته‌اند ، يا فقط مشكلات آن را شرح داده‌اند ، يا تنها خطبه‌ها را شرح كرده‌اند ، يا نامه‌هاى حضرت ، يا تمام كلمات قصار آن وجود مقدس ، يا بعضى از آن را شرح نموده‌اند . بعضى هم تمامى نهج البلاغه يا قسمتى از آن را به زبان‌هاى ديگر ترجمه كرده‌اند ، يا همگى يا بخشى از آن را به شعر فارسى و زبان ديگر در آورده‌اند . يا پيرامون بعضى از آنچه به نهج البلاغه تعلق داشته ، كتاب نوشته و تعداد خطبه‌ها و نامه‌ها يا فهرست الفاظ آن را بر شمرده‌اند ، يا در شناسائى آن قلمفرسايى نموده‌اند . و از اين قبيل تأليفات بر حسب آنچه من طى سالها به آن پى برده‌ام ، و آنها را در مجلدات اين كتاب ( الذريعة ) جاى داده‌ام . به گمانم تاكنون ( سال و چاپ جلد 14 كه در 1381 ه - انجام گرفته است ) به يك صد كتاب و رساله مىرسد . « و الله اعلم » آن گاه مؤلف الذريعة به تفصيل يك صد و پنجاه كتاب را به نام « شرح نهج البلاغه » به عربى و فارسى و اردو و گجراتى و تركى و غيره نام مىبرد كه دانشمندان شيعه و سنى و عرب و غيره به نظم و نثر پيرامون نهج البلاغه نوشته و تأليف كرده يا به نظم در آورده‌اند « 18 » واقعا اين بخش الذريعة چقدر

--> ( 18 ) - الذريعة - ج 14 - از ص 111 تا 161 - به طور قطع كتابها در شرح و ترجمه نهج البلاغه بيش از اين است كه مؤلف الذريعة نام برده است . از اين گذشته در اين بيست سال بعد از چاپ جلد 14 الذريعة نيز حد اقل بيست كتاب كه به السنه گوناگون در بارهء نهج البلاغه انتشار يافته كه بعضى از آنها چندين جلد است .